Jean-Marc Bosman, człowiek którego nazwisko stało się synonimem przełomowej zmiany w świecie futbolu, nie miał najmniejszych ambicji, by szturmem zdobywać sportowe salony czy zmieniać oblicze tej dyscypliny. Jego historia to gorzka lekcja o cenie, jaką płaci się za walkę z systemem, nawet jeśli ostatecznie to system okazuje się zwycięzcą.
Piłkarz kontra potęga, czyli jak jeden człowiek rzucił wyzwanie systemowi
Bosman nie planował wielkiej rebelii, ani też nie marzył o przeciąganiu swojego klubu, RFC Liège, belgijskiej federacji piłkarskiej, a w końcu i UEFA, przed oblicze Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości. Jak sam przyznaje, jego życie było chaotyczne, naznaczone alkoholizmem, długami, depresją, a nawet zarzutami o przemoc domową. Jedynym, czego pragnął, było odzyskanie sprawiedliwości dla siebie – możliwości dalszej gry i, po wygaśnięciu kontraktu z RFC Liège w lecie 1990 roku, przeniesienia się do francuskiego klubu USL Dunkerque. Ten przeciętny ofensywny pomocnik, który w poprzednich dwóch sezonach ligi belgijskiej zaliczył zaledwie 25 występów, z ulgą przyjął zakończenie współpracy. Oferta nowego kontraktu od klubu opiewała na zaledwie 850 euro miesięcznie, co było ćwiartką jego poprzedniej pensji. Warto dodać, że w 1990 roku belgijski robotnik fabryczny zarabiał około 1000 euro miesięcznie. Propozycja z francuskiego USL Dunkerque, klubu z drugiej ligi, wydawała się logicznym krokiem naprzód.
Problem pojawił się, gdy RFC Liège odmówiło zwolnienia swojego zawodnika bez walki. Klub zażądał kwoty od 600 000 do 800 000 euro za gracza, którego kontrakt wygasł, a któremu oferowano pensję poniżej belgijskiej płacy minimalnej. Dunkierka nie była w stanie lub nie chciała spełnić tych żądań, a Liège zablokowało transfer. Bosman, zdeterminowany, by walczyć o swoje prawa, postanowił zaryzykować. Zrezygnował ze statusu profesjonalisty, zarejestrował się jako amator i opuścił Liège. Aby utrzymać formę, dołączył do francuskiego klubu z piątej ligi, a rok później przeniósł się do drużyny z pierwszej ligi na wyspie Reunion na Oceanie Indyjskim. Co ważniejsze, pozwał swój były klub i belgijską federację o odszkodowanie.
Bosman ruling: Rewolucja, która zubożyła jednego i wzbogaciła wielu
Na boisku jego tułaczka nie przyniosła spektakularnych sukcesów. Życie na Reunion okazało się nieprzyjemne, a po powrocie do Belgii w 1992 roku nie udało mu się podpisać nowego kontraktu. Jego wniosek o zasiłek dla bezrobotnych został odrzucony, co zmusiło go do zamieszkania w garażu rodziców. W międzyczasie, już od 1990 roku, belgijskie sądy potwierdzały, że jego transfer do Dunkierki powinien był być darmowy. Klub i federacja nie zamierzali jednak uznać tych decyzji, a UEFA argumentowała, że sądy cywilne nie mają jurysdykcji nad sprawami piłkarskimi, twierdząc, że
futbol powinien decydować o sprawach futbolu. Jednakże, futbol nie docenił siły Unii Europejskiej. Belgijskie sądy i Bosman zwrócili się do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, domagając się przełomowego orzeczenia, które pozwoliłoby zawodowym piłkarzom na swobodne przemieszczanie się w granicach UE.
Kluby i federacje potępiały ten pomysł, ostrzegając przed zniszczeniem gry.
Unia Europejska próbuje zniszczyć futbol klubowy, grzmiał wówczas prezydent UEFA, Lennart Johansson, podczas gdy Sepp Blatter, ówczesny sekretarz generalny FIFA, pozycjonował się jako głos uciskanych, pytając:
Czy mamy pozwolić bogatym bogacić się jeszcze bardziej i nic o tym nie mówić?. Ich wysiłki na nic się zdały. W grudniu 1995 roku zapadło przełomowe orzeczenie, które podzieliło futbol na erę „przed” i „po”.
Dla takich graczy jak Gianluca Vialli, który w 1992 roku kosztował Juventus 17 milionów euro, czy później Ronaldo, za którego Inter zapłacił 26,5 miliona euro, decyzja Bosmana była błogosławieństwem. Otworzyła ona drzwi do swobodnego przepływu zawodników i znacząco zwiększyła ich wartość rynkową.Jean-Marc Bosman, paradoksalnie, nie odniósł z tej sprawy żadnych korzyści.
Wszyscy na mnie korzystają. Z mojej walki. Tylko ja nic z tego nie mam, żali się. W 1999 roku, dziewięć lat po rozpoczęciu batalii prawnej i cztery lata po wyroku, otrzymał 780 000 euro odszkodowania za przedwczesne zakończenie kariery. Pieniądze szybko się rozeszły. Niektórzy belgijscy profesjonaliści, którym jego walka przyniosła fortunę, przekazywali mu datki, by pomóc mu przetrwać. Dziś otrzymuje miesięczną zapomogę od związku zawodników, Fifpro. Przynajmniej o nim nie zapomnieli.
Każdy zna wyrok Bosmana, ale nikt nie zna człowieka, który za nim stoi, mówi.
Jestem człowiekiem bez twarzy. Czy ten niechętny buntownik podjąłby dziś kolejną batalię prawną?
Dałem światu futbolu coś wspaniałego, a nigdy nie otrzymałem żadnego uznania. To mnie najbardziej zabolało, mówi Bosman,
więc nie, nie zrobiłbym tego ponownie. Musiałem tak wiele dla tego poświęcić.
W ciągu sześciu miesięcy od ogłoszenia wyroku Bosmana, kluby z czołowych lig europejskich wydały ponad 200 milionów euro na transfery, co było kwotą o 50% wyższą niż w analogicznym okresie poprzedniego roku.
